Dit is de digitale versie van een boekje dat ik op 3 juni 2002 voor € 3,- van een boekhandelaar op een rommelmarkt in Enschede heb gekocht. Het is in 1925 in Belgiλ gedrukt. Dit is de vierde uitgave van een in 1911 voor het eerst verschenen boek. De schrijver is een niet bij naam genoemde bestuurder van een opvoedingsgesticht (een tuchthuis). Het voorwoord is geschreven door Cζsar Gezelle, een Vlaamse dichter en neef van de wat bekendere dichter Guido Gezelle.
Omdat ik het een leuk boekje vind en vind dat webzijden als Project Gutenberg en Project Laurens Jz Coster goede initiatieven zijn, besloot ik om een e-tekst van 'Wellevendheid' te maken.

Hoezo leuk?
Boeken over etiquette en dergelijke zijn altijd leuk om te lezen, vooral omdat bijna niemand zich aan de regels houdt. Dit boekje is extra leuk omdat het regels uit een hele andere tijd betreft. Ten tijde van dit boekje waren voetbalvelden nog een nieuwigheid! (VIII.V.1)
Behalve dat, is het ook leuk lezen omdat de schrijver af en toe straffe taal gebruikt. Om zijn woorden kracht bij te zetten en in te spelen op het eergevoel van de lezer, noemt hij iemand die zich niet aan zijn regels bijvoorbeeld een ellendeling (VII.II.6), een lomperd (II.IV.2) of lachlustopwekkend (V.VII.4).
Ook keurt hij soms de heersende mode af, volgens hem zijn handschoenen juist wel modieus (III.II.1) en ontaardt 'tegenwoordig' het gebruik van visietkaarten in misbruik (V.VII.1).
Soms geeft hij ietwat vreemde adviezen en waarschuwingen, je bijvoorbeeld maar beter een smoes verzinnen wanneer iemand je iets te leen vraagt en hij als slordig bekend staat (V.XIII.1).

Wat verder opvalt
Nergens in het boekje wordt iets verteld over de omgang met het andere geslacht. Er wordt een keer wat gezegd over moeders en zusjes, maar daar blijft het verder bij. Aan zo'n gevoelig onderwerp wilde de schrijver zijn vingers waarschijnlijk niet branden, of hij zweeg het onderwerp gewoon dood om geen onzedelijke gedachten op te wekken.

In het boek wordt een aantal maal gewaarschuwd voor onzedelijk gedrag of gedachten, er worden de lezer echter geen aanwijzingen gegeven over wat er precies onder wordt verstaan. Dat zou de lezer natuurlijk ook alleen maar op ideeλn kunnen brengen...

De schrijver was kennelijk een belezen man, ter illustratie gebruikt hij regelmatig citaten (het kan natuurlijk ook zijn dat hij in het bezit was van een goed citatenboek..). Voor de lezers die geinteresseerd zijn in de geciteerden, heb ik een lijst van alle geciteerde personen, met links naar andere webzijden met meer informatie.

Het is gedrukt met toestemming van de katholieke kerk. Op de laatste bladzijde staat 'Nihil Obstat' en 'Imprimatur'. Nihil Obstat betekent 'geen bezwaar' in wil zeggen dat de inhoud niet in strijd is met de katholieke leer en waarden. Na de Nihil Obstat is een Imprimatur, wat 'laat het gedrukt worden' betekent, toegekend waarmee de uiteindelijk toestemming voor het drukken van het boek werd gegeven. Gewoonlijk werd het boek gecontroleerd door een bisschop.

De vorige eigenaar
Een van de vorige eigenaren van dit exemplaar van 'Wellevendheid' heeft wat op het titelblad geschreven. Volgens mij staat er 'Rijkaert Albert, Normaalschool' gevolgd door de plaats waar deze was gevestigd. Er staat 'Thourout', maar dat moet 'Thourhout' wezen (De eigenaar was dus niet zo'n goede leerling ;-). Thourhout is een verfranste versie van de plaatsnaam Torhout, wat ongeveer 15 km van Brugge vandaan ligt. Een normaalschool is een bepaald type opleiding voor leraar in het lager onderwijs (misschien was dit boekje wel lesmateriaal!). In Torhout is sinds 1846 een normaalschool gevestigd. Die normaalschool bestaat nu nog steeds en maakt tegenwoordig deel uit van een scholengemeenschap.

Digitalisering
Het boekje is naar een e-tekst omgezet via scannen, OCR, een grondige controle en aanpassing van de layout. Het was niet praktisch om voor de webzijde dezelfde indeling als van het boekje te gebruiken. In plaats van per bladzijde (er zijn er 111), heb ik in de webzijde de tekst per paragraaf neergezet. De inhoud is zo letterlijk mogelijk overgenomen. De afbreeksteepjes aan het eind van de regels heb ik wel verwijderd (tenzij ik dacht dat het woord destijds met een verbindingsstreepje werd gespeld). Ik heb vast wel een paar fouten gemaakt, maar als er iets vreemds in de tekst staat, dan is het waarschijnlijk dat het in het origineel ook zo stond. Er zijn in elk geval een tweetal hoofdstukken verkeerd genummerd, op een paar plaatsen klopt de interpunctie niet helemaal en eenmaal mist er bij een woord een 'n' (I.IV.3), wat de betekenis van de zin nogal overhoop haalt :-)

Auteursrechten
Hoofdstuk I, Afdeling 1, Art. 2. § 3 van de Wet betreffende het auteursrecht en de naburige rechten van Belgiλ zegt:

Voor anonieme of pseudonieme werken bedraagt de duur van de rechten van de auteur zeventig jaar vanaf het tijdstip waarop het werk op geoorloofde wijze voor het publiek toegankelijk is gemaakt.

Aangezien de schrijver van het boek slechts wordt genoemd als zijnde 'den bestuurder van een opvoedingsgesticht' en dit boekje in 1925 is uitgegeven, is het dus vrij van auteursrechten.

Beschikbaarheid
Voor wie het eens rustig offline wil lezen is 'Wellevendheid' in verschillende bestandsformaten beschikbaar:

TXT	"Plain Vanilla ASCII", simpeler kan het niet, 146 kb.
RTF	Rich text formaat, kan door nagenoeg elke tekstverwerker wel gelezen worden, 223 kb.
HTML	Deze webzijde, maar dan zonder mijn geblaat. Gezipt, 186 kb.
DOC	Microsoft Word doc-formaat, 165 kb.
Papier	Het is op papier beschikbaar als je een van bovenstaande bestanden uitprint ^_^ Maar, de Universiteitsbibliotheek van Katholieke Universiteit Nijmegen heeft ook een exemplaar van dit boek in haar bezit. De locatiecode is TBI 56 c 59